|
BÖLGELER COĞRAFYASI
KARADENİZ BÖLGESİ
KONUMU, SINIRLARI VE KOMŞULARI:
Yurdumuzun kuzeyinde, Sakarya’nın
doğusundan Gürcistan’a kadar Karadeniz’e paralel olarak bir
şerit gibi uzanır.
Gürcistan, D. Anadolu, İç Anadolu ve
Marmara Bölgeleriyle ve adını aldığı deniz ile komşudur.
ALANI VE NÜFUSU:
Gerçek alanı olan 143.537 Km2 ile
Türkiye topraklarının %18’ini kaplar. Alan bakımından 3.
Büyüklükteki bölgemizdir. Bölge Doğu-Batı doğrultusunda 1400 Km,
Kuzey-Güney doğrultusunda 100-200 Km ile bir şeride benzer.
Nüfusu 2000 sayımına göre 8.4 milyondur. Nüfus yoğunluğu Km2’ye
59 kişidir. Bu Türkiye ortalamasının altındadır. (Türkiye
ortalaması Km2’ye 83 kişi)
BÖLÜMLERİ:
1.Batı Karadeniz
2.Orta Karadeniz
3.Doğu Karadeniz
YERYÜZÜ
ŞEKİLLERİ:
Kıyıları:
Dağlar kıyıya paralel olarak
uzandığı için kıyılar az girintili-çıkıntılıdır. Bu kıyı tipine
Boyuna Kıyı Tipi denir.
Tek doğal limanı Sinop’tur.
Arkasındaki dağların ulaşımı zorlaştırması nedeniyle fazla
gelişmemiştir. Buna rağmen Trabzon, Samsun gibi limanlar yapay
olmasına rağmen ulaşımları sayesinde gelişmişlerdir.
Bu kıyı tipinde bir kıyı aşındırma
şekli olan Falez (Yalıyar) çok görülür.
Dağları:
Batı K.: Küre (İsfendiyar) Dağları,
Bolu Dağları, Ilgaz Dağları, Köroğlu Dağları
Orta K.: Canik Dağları
Doğu K.:D.Karadeniz (Rize) Dağları (
Zirvesi: Kaçkar D.3932), Giresun Dağları,
Çimen, Kop, Mescit, Akdağ ve Yalnızçam
Dağları
D. Karadeniz’de Zigana ve Kop
geçitleri vardır.
Akarsuları:
Bartın Çayı (Ulaşım yapılabilir.),
Yenice (Filyos) Çayı
Kızılırmak (Türk.’nin en uzun ırmağı),
Yeşilırmak ve Çoruh (Gürcistan’dan dökülür.)
Ovaları:
Kastamonu, Bolu ve Düzce Ovaları.
Bafra ve Çarşamba Delta Ovaları
Gölleri:
Sera ve Tortum gölleri (Heyelan
Gölleri), Abant ve Yedigöller. Baraj Gölleri: Almus, Suat Uğurlu,
Hasan Uğurlu (Yeşilırmak), Hirfanlı ve Altınkaya (Kızılırmak),
Sarıyar (Sakarya)
İKLİM
VE BİTKİ ÖRTÜSÜ:
Bölgenin kıyı kesiminde Karadeniz
İklimi görülür. İklim bu alanlarda her mevsim yağışlı ve
ılımandır. En fazla yağışı sonbaharda, en azını yazın alır. Bitki
örtüsü Ormandır. Bölge orman bakımından ilk sırada gelir. Yağışlı
ve ılık olduğu için yangın çok azdır. En fazla yağış alan
bölgemizdir. Rize’de en fazla alan şehirdir.
İç kesimlerde iklim karasallaşır.
Dağların bu güney yamaçlarında yazları sıcak ve kurak kışları
soğuk ve kar yağışlı bir iklim görülür. En fazla yağışı
ilkbaharda, en azını yazın alır. Bitki örtüsü ise buralarda
Bozkırdır.
Yağışın bol olması sayesinde orman
ve akarsuların debileri (su miktarları) fazladır. Yağışın yeterli
olması sayesinde nadasa bırakmanın en az olduğu bölgemizdir.
Bölge kuzeye yakın olduğu için güneşten yararlanma süresi azdır,
gölge boyu uzundur, gece-gündüz süresi arasında fark en fazladır.
Kimyasal çözülmenin de en fazla olduğu bölgemizdir.
TARIM
VE HAYVANCILIK:
Fındık: Ordu ve Giresun çevresinde.
Türkiye’de ve Dünyada 1.Sıradadır.
Çay: Rize kıyılarında. Bol yağış ve
yıkanmış toprak ister. Türkiye’de 1.Sıradadır.
Tütün: Orta Karadeniz ve Bolu-Düzce
ovası. Yağışı sevmez. Türkiye’de 2.Sıradadır.
Mısır: Bölgenin yağışlı kıyılarında.
Bölgede tüketilir. Türkiye’de 1.Sıradadır.
Şekerpancarı: Orta Karadeniz’de, Soya
Fasulyesi ve Keten-Kenevir: Kastamonu, Sinop, Zonguldak ve Ordu’da.
Tahıl: Karasal iklimin görüldüğü iç kesimlerde. Sebze ve Meyve:
Sulamanın yapılabildiği kıyı ve iç ovalarda. Zeytin ve
Turunçgiller: D. Karadeniz’de az bir alanda yetiştirilir.
Kıyı kesiminde yağışlı ve gür
otlaklara sahip alanlarda büyükbaş hayvan, iç kesimdeki
düzlüklerde ise küçükbaş hayvan yetiştirilir. Arıcılık ve
balıkçılıkta diğer hayvancılık faaliyetleridir.
YER
ALTI ZENGİNLİKLERİ:
Taşkömürü: Zonguldak , Bartın ve
Kastamonu’da. Türkiye’de tek.
Bakır: Murgul (Artvin), Küre (Kastamonu),
Çayeli (Rize). Türkiye’de 1.Sıradadır.
Linyit: Bolu, Çankırı, Amasya, Samsun,
Ankara’da. Demir: Ordu’da.
Manganez: Trabzon, Artvin, Amasya ve
Kastamonu’da çıkarılır.
ENDÜSTRİ:
Demir-Çelik Sanayisi: Karabük ve
Ereğli’de. Bakır Tesisleri: Samsun’da.
Şeker Sanayisi: Turhal, Amasya, Suluova,
Çorum, Kastamonu ve Çorum’da.
Tütün Sanayisi: Samsun ve Tokat’ta.
Kağıt Sanayisi: Batı Karadeniz’de.
Çay Sanayisi: Rize ve çevresi. Fındık
Sanayisi: Ordu ve çevresi.
Gıda ve Dokuma Sanayisi: Büyük
kentlerin yakınlarında Kurulmuştur.
NÜFUS
VE YERLEŞME:
2000 Sayımına göre bölgenin nüfusu
8.4 Milyondur. .Nüfus yoğunluğu Km2’ye 59 kişidir. Nüfus
yoğunluğu bakımından Doğu Anadolu’dan sonra en az 2.
yoğunluktaki bölgedir. Bu Türkiye ortalamasının altındadır. Çünkü
bölgenin geçim kaynakları kısıtlı olduğu için çok göç verir.
Nüfus kıyı bölümüne, iç ovalara ve Batı Karadeniz’deki maden ve
sanayi alanlarına toplanmıştır.
Nüfus Artış Hızı %o 4’tür (Türkiye
%o18.34) Yeryüzü şekilleri nedeniyle Dağınık Kır Yerleşmesi çok
görülür. Ev yapımında ağaç sık kullanılır. Nüfusun %51’i kırsal
kesimde yaşar (Türkiye’de % 35) , Halkı genellikle tarım ve
hayvancılıkla uğraşır.
TURİZM:
Bolu’da Abant Gölü ve Yedigöller. Kastamonu’da Safranbolu Evleri.
Bolu-Kartalkaya ve Ilgaz Dağlarında Kayak Turizmi. Samsun ve
Tokat’ta Kaplıcalar. Trabzon-Maçka’da Sümela Manastırı.
Plajlar ve Karadeniz Yaylalar.
TARİHİ ÖNEMİ:
Samsun M. Kemal’in 19 Mayıs 1919’da Anadolu’ya ayak bastığı
yerdir. Havza, Tokat ve Amasya Milli Mücadeledeki diğer önemli
kentlerdir.
Kastamonu’da M. Kemal’in şapka
takarak. Kılık Kıyafet İnkılabını başlattığı şehirdir.
BÖLGE HAKKINDA NOTLAR:
Ø
Alan bakımından %18 ile 3. Büyük bölgemizdir.
Ø
Kırsal nüfusun en fazla olduğu bölgemizdir.
Ø
Ormanlarımızın %27’sine sahip olarak 1.Sıradadır.
Ø
En fazla yağış alan bölgedir.
Ø
Nadasa bırakmanın en az olduğu bölgedir.
Ø
Temel geçim kaynağı tarımdır.
Ø
En çok göç veren bölgedir.
Ø
Güneşten yararlanma oranı en az bölgedir.
Ø
Gölge uzunluğu en fazla bölgedir.
Ø
Gece-Gündüz süresi arasındaki farkın en fazla
olduğu bölgedir.
Ø
Kimyasal çözülmenin en fazla olduğu bölgedir.
Ø
En fazla heyelan olan bölgedir.
Ø
En fazla falez (yalıyar) olan bölgedir.
Ø
Çay, Fındık, Mısır, Keten-Kenevir, Soya Fasulyesi
üretiminde 1. Sıradadır.
Ø
Taşkömürünün tamamı ve Bakırın yarısı bu bölgeden
sağlanır.
Ø
Kereste en çok Sinop, Kastamonu ve Bolu’da
üretilir.
Ø
Boyuna kıyı tipi görülür.
Ø
Sıcaklık ortalaması 14-15 derece, yağış ortalama
1000 mm’dir.
Ø
Çatalağzı Termik Santrali bu bölgededir.
Ø
Kızılırmak Türkiye’nin en uzun ırmağıdır.
Ø
Batın Çayının kısa bir bölümünde akarsu ulaşımı
yapılabilmektedir.
Ø
Yeryüzü şekilleri nedeniyle İnsan ve hayvan
gücüyle tarım yaygındır.
MARMARA BÖLGESİ
KONUMU, SINIRLARI VE KOMŞULARI:
Ülkemizin kuzey-batısında yer alır. Bulgaristan, Yunanistan,
Karadeniz, Marmara ve Ege Denizleri, Karadeniz, Ege, İç Anadolu ve
Karadeniz Bölgeleri ile komşudur.
ALANI VE NÜFUSU:
Gerçek alanı 67.306 Km2. Ülke
yüzölçümünün %8.5’ini kaplar. 6.Büyüklükteki bölgemizdir.
Nüfusu 2000 sayımına göre 17.3
milyondur. Nüfus yoğunluğu Km2’ye 258 kişidir. Bu Türkiye
ortalamasının altındadır. (Türkiye ortalaması Km2’ye 83 kişi)
BÖLÜMLERİ:
1.Yıldız Dağları (Istranca) Bölümü
2.Ergene Bölümü
3.Çatalca-Kocaeli Bölümü
4.Güney Marmara Bölümü
YERYÜZÜ
ŞEKİLLERİ:
Kıyıları:
Karadeniz ne Kuzey Marmara kıyıları fazla girintili-çıkıntılı
değildir. Falez (Yalıyar) çok vardır. Fakat Güney Marmara kıyıları
girintili-çıkıntılıdır.
İzmit, Gemlik, Erdek ve Saros
körfezleri vardır.Gelibolu, Biga, Kapıdağ, Armutlu, Çatalca-Kocaeli
başlıca yarımadalarıdır.Gökçeada, Bozcaada, Marmara Adaları, İmralı,
İstanbul Adaları ise başlıca adalarıdır.İstanbul ve Çanakkale
Boğazları Ria Tipi kıyılardır.Kapıdağ Yarımadası bir kıyı
biriktirme şekli olan Tombolo’dur.
Dağları:
Ortalama yükseltisi en az bölgedir.
En yüksek dağı Uludağ’dır (2543 m).Yıldız Dağları, Koru Dağlar,
Işıklar Dağları, Biga Dağları, Samanlı Dağları diğer dağlarıdır.Yerşekilleri
sade olduğu için ulaşımı da kolaydır.
Akarsuları:
Sakarya’nın aşağı kesimi, Susurluk, Meriç ve onun kolu Ergene.
Bu akarsular baraj yapımı için uygun değildir. Ağızlarında delta
oluşturamazlar. Çünkü akıntı ve yatak eğimi fazladır.
Ovaları:
Kastamonu, Bolu ve Düzce Ovaları.
Bafra ve Çarşamba Delta Ovaları
Gölleri:
İznik, Manyas, Sapanca ve Ulubatlı
Tektonik göldür.
Terkos, Küçük ve Büyük Çekmece
Gölleri Kıyı Seti gölüdür.
Ömerli Baraj gölü de bulunmaktadır.
İKLİM
VE BİTKİ ÖRTÜSÜ:
Marmara Bölgesi konumu sebebiyle
iklim ve bitki çeşitliliğine sahiptir. Karadeniz kıyılarında
Karadeniz İklimi ve Ormanlar görülür.
Istrancaların güneyinde Karasal İklim
ve bozkır görülür.
Güney Marmara’da bozulmuş Akdeniz
İklimi ve Maki görülür. Burada yazlar sıcak ve kurak kışlar
ılık ve yağışlıdır.
TARIM VE HAYVANCILIK:
Yüzölçümüne göre ekili-dikili alanı
en fazla bölgemizdir. Sebebi engebenin az, düzlüklerin fazla
olmasıdır. Makineli tarım yaygındır. İklim çeşitliliği yetiştirilen
ürünleri de çeşitli kılmaktadır. Ulaşımın kolay olması, sulamanın
yaygın olması ve tüketici nüfusun fazla olması nedeniyle tarım
gelişmiştir. Fakat kalabalık nüfusa yetmediği için başka
bölgelerden de gelmektedir.
Tütün: A.Pazarı (Türkiye’de %8 ile 3.),
Ayçiçeği: Ergene Havzası (Türkiye’de 1.)
Zeytin: Güney Kıyılarında (Türkiye’de
%27 ile 2.), Pamuk: Balıkesir (Yağışın azalması sayesinde.)
Şekerpancarı: Trakya-Alpullu, Adapazarı
ve Susurlukta sulanabilen alanlarda.
Buğday: İç kesimlerde (Türkiye’nin
%13’ü), Pirinç: Ergene ve Meriç havzalarında (Türkiye’de 1.)
Mısır: Doğu Marmara ve Trakya’da.
(Türkiye’de 2.)
Hayvancılık genellikle besicilik ve
ahır hayvancılığı şeklindedir. Bunun sebepleri tarım arazisinin
fazlalığı, tüketici nüfusun fazla olması, pazarlama sorununun
olmaması ve yer şekilleri ve iklim şartlarının buna uygun
olmasıdır. İstanbul ve çevresinde kümes hayvancılığı, Bursa ve
çevresinde ipekböcekçiliği yapılmaktadır.
YERALTI
ZENGİNLİKLERİ:
Bor: Susurluk, Bigadiç- Balıkesir
(Türkiye’de 1.), Volfram (Tungsten):Uludağ-Bursa, Demirköy-Kırklareli
(Türkiye’de 1.), Mermer: Güney Marmara, Linyit: Bölgenin genelinde,
Barit: Lapseki-Çanakkale, Doğalgaz: Kırklareli, Demir: Kocaeli ve
Sakarya, Manyezit-Magnezyum: Bilecik, Krom: Bursa, Kurşun-Çinko:
Balıkesir ve Çanakkale, Seramik Kili: İstanbul ve Çanakkale
ENDÜSTRİ:
Bölge ekonomisi gelişmiştir. Milli
gelirimizin %20’si bu bölgeden karşılanır. Sanayi işçilerimizin
yarısı burada çalışır ve sanayi ürünlerinin 1/3’ü bu bölgeden
karşılanır. Ulaşımını kolay olması, hammadde teminin kolay olması,
Hinterlandının geniş olması, işgücünün fazla olması, tüketici
nüfusunun fazla olması ve pazarlama kolaylığı gibi sebeplerle
sanayisi gelişmiştir. Enerji üretimi en az olan bölge olmasına
rağmen enerji tüketiminde ilk sıradadır. Türkiye’nin en büyük
sanayi kuşağı olan İstanbul-Kocaeli-Adapazarı bu bölgede yer
alır. Bursa başka bir sanayi ilidir. İstanbul en işlek ve
gelişmiş limanımız olarak en büyük ithalat limanımızdır.
İzmit’te İpraş Petrol Rafinerimiz
bulunmaktadır. Ambarlı-İstanbul’da Doğalgaz ve Fuel Oil, Bursa ve
Hamitabat’ta Doğalgaz, Kırklareli ve Orhaneli’nde termik
santraller vardır.
Bursa’da dokumacılık, otomotiv ve
konserve sanayisi vardır. İzmit’te ise kağıt, petro-kimya ve İpraş
Rafinerisi vardır.
NÜFUS VE YERLEŞME:
2000 Sayımına göre bölgenin nüfusu
17.3 Milyondur .Nüfus yoğunluğu Km2’ye 258 kişidir. Bu Türkiye
ortalamasının çok üstündedir (Türkiye ortalaması 83 kişidir.)
Kentsel nüfusu en fazla olan bölgemizdir. Halkın % 79’u
kentlerde yaşar. Nüfusu çok fazla olduğu için diğer bölgelerden
ürün alır. Nüfus Çatalca-Kocaeli yarımadasına yoğunlaşmıştır.
İstanbul en kalabalık ilidir. İzmit, Adapazarı ve Bursa diğer
büyük illeridir. Nüfus artış hızı %o 27’dir (Türkiye %o 18.34).
Nüfus ve nüfus yoğunluğunda 1. sıradadır.
TURİZM:
Turizm geliri en fazla olan
bölgemizdir. Bölgede başta İstanbul, Bursa ve Edirne olmak üzere
Osmanlı eserleri çoktur. Bursa’da kaplıcalar bulunmaktadır.
Balıkesir’de Kuş Cenneti bulunmaktadır. Bursa-Uludağ önemli bir
kış turizm merkezimizdir. Bölgede bulunan adalar ve kıyılar
turist çeken diğer yerlerdir. İstanbul bütün yıl fuar ve
kongreler sayesinde önemli sayıda turist çekmektedir.
TARİHİ
ÖNEMİ:
Bilecik, Bursa, Edirne ve İstanbul
illerinin Osmanlı Tarihinde önemli yerleri vardır. Bu kentler bu
devletin başkentliğini yapmıştır. Çanakkale’de 1915te Çanakkale
Savaşına sahne olmuş bir kentimizdir.
BÖLGE
HAKKINDA NOTLAR:
Ø
Yüzölçümüne göre 6. Sıradadır.
Ø
Ortalama yükseltisi en az bölgedir.
Ø
Nüfus ve nüfus yoğunluğu en fazla olan bölgedir.
Ø
En fazla iç göç alan bölgedir.
Ø
Sanayisi en gelişmiş ve sanayi nüfusu en fazla
bölgedir.
Ø
İşçi nüfusu en fazla bölgedir.
Ø
Alanına oranla ekili-dikili alanı en fazla
bölgedir.
Ø
İki kıtada toprağı olup iki çok önemli boğaza
sahiptir.
Ø
Orman bakımından %19 ile 3. Sıradadır.
Ø
Yünlü ve ipekli dokumada ilk sırada yer alan
bölgedir.
Ø
Boğazlar ria kıyı tipidir.
Ø
İstanbul en büyük ithalat limanımızdır.
Ø
En çok vergi veren bölgemizdir.
Ø
Bor üretiminde Türkiye’de ve Dünyada ilk sıradadır.
Ø
Alanına oranla tarım arazisi en fazla bölgedir.
Ø
Ekonomimize katkısı daha çok sanayi alanındadır.
Ø
Hizmet sektörünün en fazla olduğu bölgedir.
Ø
Çayır ve otlakları en az bölgedir. (Alanının
1/10’undan az)
Ø
Ürün vermeyen toprakları en az bölgedir.
Ø
Enerji üretimi en az ama tüketimi en fazla
bölgedir.
Ø
Turizm gelirleri en fazla olan bölgedir.
Ø
Şeftali, Ayçiçeği, Pirinç ve Kestane üretiminde ilk
sıradadır.
Ø
Madenler bakımından en zengin ili Balıkesir’dir.
Ø
Kağıt sanayisinin en fazla olduğu bölgedir.
Ø
Ortalama sıcaklık 14-16 derece, yağış 600-900
mm’dir.
Ø
En fazla yağışı kışın, en azı yazın alır. Yazın
Karadeniz ikliminin etkisiyle yağış alır.
Ø
Okur yazar oranı en fazla bölgedir.
Ø
Ekonomimize katkısı sanayi ve ticaret alanındadır.
Ø
Şehirleri: Edirne, Kırklareli, Tekirdağ, İstanbul,
Yalova, Kocaeli, Adapazarı, Bursa, Çanakkale, Balıkesir ve
Bilecik’tir.
EGE
BÖLGESİ
KONUMU, SINIRLARI VE KOMŞULARI:
Ülkemizin batısında Ege Denizi
kıyılarınca uzanan bölge, Marmara Bölgesi, İç Anadolu ve Akdeniz
Bölgeleriyle ve Ege Denizi ve Ege Adaları ile komşudur.
Gerçek alanı olan 93.139 Km2 ile
Türkiye topraklarının %10.1’ini kaplar. Alan bakımından 5.
Büyüklükteki bölgemizdir.
Nüfusu 2000 sayımına göre 8.9 milyondur. Nüfus yoğunluğu Km2’ye
96 kişidir. Bu Türkiye ortalamasının biraz üstündedir. (Türkiye
ortalaması Km2’ye 83 kişi)
BÖLÜMLERİ:
1.Asıl Ege Bölümü 2.İç Batı
Anadolu Bölümü
YERYÜZÜ ŞEKİLLERİ:
Kıyıları:
Ege Denizinin yerinde eskiden Egeid
karası vardı. Bunun çökmesi sonucunda bugünkü adalar meydana
geldi. Bölge dağları kıyıya dik uzandığı için kıyı
girintili-çıkıntılı Enine Kıyı Tipidir.
Kıyıda bir çok körfez, koy, yarmada
ve buruna rastlanır. Edremit, Çandarlı, İzmir, Kuşadası, Güllük,
Gökova başlıca körfezleridir.Reşadiye, Bozburun, Dilek VE İzmir
başlıca yarımadalarıdır.
Ege kıyıları girintili-çıkıntılı
olduğu için en uzun kıyımızdır. Muğla’da en uzun kıyıya sahip
ilimizdir.
Dağları:
Asıl Ege Bölümü faylanma
hareketlerine uğradığı için Kaz Dağı, Madra Dağı, Yunt Dağı,
Bozdağlar, Aydın Dağları faylanma sonucu yüksekte kalmış
horstlardır. Bölümün güneyinde uzanan Menteşe Dağlarının uzanış
yönü kıyıya paraleldir.
İç Batı Anadolu’ya gidildikçe
yükseklik artar. Bu bölümde, Alaçam, Eğrigöz, Murat ve Sandıklı
Dağları vardır.
Ovaları:
İç Batı Anadolu Bölümünde Yazılıkaya
Platosu, Tavas- Çivril- Banaz-Örencik ovaları vardır.
Asıl Ege Bölümünde horstlar arasında kalan grabenler birer
alüvyon ovasıdır. Bunlar Bakırçay, Gediz, Küçük Menderes ve Büyük
Menderes ovalarıdır. Bunlar aynı adı taşıyan ve bol alüvyon
taşıyan, akarsuları tarafından oluşturulmuştur. Akarsuların
döküldükleri yerlerde de delta ovaları da oluşmuştur.
Akarsuları:
Bakırçay, Gediz,K. Menderes, B. Menderes başlıca akarsularıdır. İç
Batı Anadolu’da Susurluk ve Sakarya Akarsularının bazı kolları
da bulunmaktadır.
Gölleri:
Göl
bakımından fakir olan bölgede iki doğal göl vardır. Bunlar
Marmara ve Çamiçi (Bafa) Gölleridir. Adıgüzel, Kemer ve Demirköprü
baraj gölleri de vardır.
İKLİM VE BİTKİ ÖRTÜSÜ:
Bölgenin asıl Ege Bölümünde graben ovaları sayesinde içlere
kadar sokulan Akdeniz İklimi görülür. Bu alanlarda yazları sıcak
ve kurak, kışları ılık ve yağışlı bir iklim görülür. Bitki
örtüsü makidir ve yer yer ormanlara da rastlanır.
İç Batı Anadolu bölümüne gidildikçe
yüksekliğin artması ve denize olan uzaklığı sebebiyle iklim
karasallaşır. Yazları sıcak ve kurak, kışları soğuk ve kar
yağışlı Karasal İklim görülür. Bitki örtüsü de Bozkırdır.
TARIMI VE HAYVANCILIĞI:
Bölgenin yurt ekonomisine katkısı daha çok tarım alanındadır.
Bölümler arasında iklim ve yeryüzü şekillerinin farklı olmasına
bağlı olarak yetiştirilen ürünler arasında da farklılık ve
çeşit vardır.
Tütün: Kıyı ovalarında yetiştirilir.
Ülke üretiminin %65’ini yetiştiriri. 1.Sıradadır.
Pamuk: Asıl Ege Bölümündeki alüvyal
ovalarda ve özellikle güneye yakın bölgelerde yetiştirilir. Ülke
üretiminin %40’ını sağlar. 1. Sıradadır.
Zeytin: Kıyı kesiminde, özellikle
Edremit Körfezi çevresinde yetiştirilir. 1.Sıradadır.
İncir: En çok B. Menderes vadisinde
yetiştirilir. 1. Sıradadır.
Turunçgiller: En çok Akdeniz
İkliminin görüldüğü kıyı bölümünde yetiştirilir.
Üzüm: En çok Gediz Vadisinde
yetiştirilir. Ülke üretiminin %35’ini sağlarken 1. Sırada yer
alır.
Pamuk: Asıl Ege Bölümünün alüvyal
ovalarında özellikle güney alanlarda yetiştirilir.
Haşhaş: İç Batı Anadolu’da Afyon ve
Kütahya çevresinde kontrollü olarak yetiştirilir.
Şekerpancarı: İç Batı Anadolu
Bölümünde yetiştirilir.
Tahıllar: İç Batı Anadolu Bölümünde
yetiştirilir.
YER ALTI KAYNAKLARI:
Krom: Muğla, Denizli, Kütahya.
Demir:
Balıkesir ve Kütahya. 1.Sıradadır.
Linyit: Kütahya, Manisa, Muğla ve Denizli.
1.Sıradadır.
Civa:
Uşak ve İzmir. 1.Sıradadır.
Bor: Kütahya ve Eskişehir.
Manganez: Uşak, Afyon ve Denizli.
Mermer:
Afyon ve Denizli.
Titanyum:
İzmir ve Manisa. 1.Sıradadır.
Muğla, Aydın ve İzmir.
Uranyum:
Manisa, Aydın ve Uşak.
Tuz:
İzmir-Çamaltı. 1.Sıradadır.
SANAYİSİ:
Sanayi bakımından Marmara Bölgesinden sonra 2. sırada gelir.
Bölümler arasında gelişmişlik ve sanayi oranı bakımından büyük
farklılık vardır. Asıl Ege Bölümü sanayi bakımından daha
gelişmiştir. Zaten bölgenin en büyük ve gelişmiş kenti İzmir’de
bu bölümde yer alır. İzmir sanayisi, fuarı, ve ihracat limanı
ile önemli bir kentimizdir. İzmir’de Aliağa Petrol Rafinerisi de
bulunmaktadır.
Bölgede dokuma, şeker, çimento, termik
ve hidroelektrik santraller vardır.
Yatağan-Muğla, Tunçbilek-Kütahya,
Soma-Manisa’da termik santraller vardır. Tek Jeotermal Santralimiz
Denizli-Sarayköy’de bulunmaktadır. Demirköprü, Adıgüzel ve Kemer
Hidroelektrik Santralleri de vardır.
NÜFUS VE YERLEŞME:
2000 Sayımına göre bölgenin nüfusu
8.9 milyondur.Nüfus yoğunluğu Km2’ye 96 kişidir. Bu Türkiye
ortalamasına biraz üstündedir.En yoğun nüfuslu 3. bölgemizdir.
Kentsel nüfus daha fazladır % 61. Türkiye ortalamasına yakındır
(Türkiye %65). Nüfus kıyılarda, alüvyal ovalarda yoğunlaşmıştır. İç
kesimlere gidildikçe nüfus yoğunluğu azalır. Buralarda da nüfus
maden işletmelerinin çevresine ve ovalara toplanmıştır. Kıyıda
Menteşe Yöresi de dağlık alan olması nedeniyle az nüfuslanmıştır.
Nüfus artış hızı %o 16’dır (Türkiye %o 18.3)
TURİZM:
Bölge Marmara’dan sonra turizm geliri en fazla 2. Bölgedir.
Akdeniz İkliminin görüldüğü kıyılar deniz turizmi açısından
zengindir. Bölgede İlkçağ uygarlıklarından ve Türk Devletlerinden
kalan tarihi eserlerde turistlerin ilgisini çeken yerlerdir.
Pamukkale-Denizli Travertenleri de güzel yerlerden biridir.
TARİHİ ÖNEMİ:
Bölge Kurtuluş Savaşının en önemli
savaşlarına sahne olmuştur. Kütahya ve Afyon bu savaşların en
önemlilerinin geçtiği illerimizdir.
BÖLGE
HAKKINDA NOTLAR:
Ø
Yüzölçümü bakımından 5.sıradadır.
Ø
Orman bakımından %16’ile 4.sıradadır.
Ø
Ekili-dikili alan bakımından %24 ile 3. Sıradadır.
Ø
Kıyı uzunluğu bakımından 1. Sıradadır.
Ø
Ekonomisi tarıma dayanır.
Ø
Sanayi bakımından Marmara’dan sonra 2.sıradadır.
Ø
Zeytin, üzüm, incir, haşhaş ve tütün üretiminde
1.sıradadır.
Ø
Linyitin en çok çıkarıldığı bölgedir. Termik
Santralde çok vardır.
Ø
En fazla tuz üretilen bölgedir (İzmir-Çamaltı
Tuzlası)
Ø
İlk demiryolu İzmir-Aydın arsında kurulmuştur.
Ø
Asıl Ege Bölümünde horst ve grabenler vardır.
Ø
En önemli ihracat limanımız Doğal bir liman olan
İzmir Limanıdır.
Ø
En önemli uluslar arası fuarımız İzmir’de kurulur.
Ø
Göl yönünden en fakir bölgelerdendir.
Ø
Turizm gelirleri bakımından Marmara’dan sonra 2.
Sıradadır.
Ø
Dağların uzanış yönü sayesinde kıyıdaki Akdeniz
İklimi iç kesimler kadar sokulabilir.
Ø
Termik Santrallerden elektrik üretimi açısından ilk
sırada yer alır.
Ø
Enine Kıyı Tipi görülür.
Ø
En uzun kıyıya sahip ilimiz Muğla’dır.
Ø
Denizli-Pamukkale Travertenleri vardır.
Ø
Çiniciliğin ve halıcılığın merkezi konumundadır.
Kütahya çinicilikte ilk sırada yer alır.
Ø
Akarsular bol alüvyon taşıyarak menderesler çizerek
akarlar. Delta ovaları oluştururlar.
Ø
Sünger avcılığı Bodrum kıyılarında yapılır.
Ø
Seracılıkta Akdeniz’den sonra 2. Sıradadır.
Ø
Tek Jeotermal Santralimiz Denizli-Sarayköy’dedir.
Ø
İlleri:İzmir, Manisa, Aydın, Denizli, Kütahya, Afyon,
Uşak
AKDENİZ BÖLGESİ
KONUMU, SINIRLARI VE KOMŞULARI:
Bölge yurdumuzun güneyinde, Akdeniz
boyunca bir şerit halinde uzanır. Komşuları Ege, İç Anadolu, Doğu
Anadolu ve Güney Doğu Anadolu Bölgeleri, Suriye, Kıbrıs Adası ve
Akdeniz ile komşudur. Gerçek Alanı 122.927 Km2’dir. Ülkemizin %
15’ini kaplar ve Alan bakımından 5.sırada yer alır.
Nüfusu 2000 sayımına göre 8.7
milyondur. Nüfus yoğunluğu Km2’ye 71 kişidir. Bu Türkiye
ortalamasının altındadır. (Türkiye ortalaması Km2’ye 83 kişi).
Kentsel nüfus % 60’tır (Türkiye ortalaması %65). Nüfus artış hızı
%o 22’dir (Türkiye ortalaması %o 18.3)
BÖLÜMLERİ:
1.Adana Bölümü
2.Antalya Bölümü
YERYÜZÜ ŞEKİLLERİ:
Dağları:
Bölge genel olarak Toros Dağları ve yüksek platolarla kaplıdır.
Batı Toroslar, Bey Dağları, Çiçekbaba ve Barla Dağları, Sultan
Dağı, Dedegöl ve Geyik Dağları, Orta Toroslar, Bolkar Dağları,
Aladağlar, Tahtalı ve Binboğa Dağları, Nur Dağları. Karadeniz
Bölgesinde olduğu gibi dağların uzanış yönü ulaşıma elverişli
olmadığı için ulaşım ancak geçitlerden sağlanır. Bu geçitler
Çubuk, Gülen ve Gürbulay Geçitlerdir.
Platoları:
Taşeli ve Teke Platoları
Ovaları:
Çukurova, Amik, Antalya, Göller Yöresindeki Çöküntü Ovaları.
Akarsuları:
Bölgedeki akarsular iklim sebebiyle düzensiz akışa sahiptir.
Akarsuları kışın kabarır, yazın ise çok azalır. Asi, Seyhan,
Ceyhan, Göksu, Manavgat, Aksu ve Dalaman başlıca akarsularıdır.
Manavgat ve Aslantaş Baraj Gölleri de bulunmaktadır.
Gölleri:
Beyşehir, Eğirdir, Burdur, Kovada, Acıgöl, Suğla, Söğüt, Salda, Elmalı
ve Avlan başlıca gölleridir.
İKLİM VE BİTKİ ÖRTÜSÜ:
Bölgenin Akdeniz yamaçlarında Akdeniz
İklimi ve Maki Bitki Topluluğu görülür. Yazları sıcak ve kurak,
kışları ılık ve yağışlıdır.
Dağların kuzey yamaçlarında ve
göller yöresindeyse iklim karasallaşır. Bitki örtüsü de bozkırdır.
Bu alanlarda yazları sıcak ve kurak, kışları soğuk ve kar
yağışlıdır. Yer yer ormanlara da rastlanır.
TARIM
VE HAYVANCILIK:
Buğday: Bölgenin dağların kuzey
yamaçlarındaki karasal iklimin görüldüğü alanlarda görülür.
Pirinç: Amik Ovasında ve Maraş
çevresinde görülür.
Pamuk: Çukurova ve kıyı ovalarında.
Türkiye’de 2. Sırada görülür.
Tütün: Burdur ve Göller Yöresinde
yetiştirilir.
Turunçgiller: Akdeniz İkliminin
görüldüğü kıyı kesiminde görülür.
Muz: Mersin ve Anamur çevresinde
yetiştirilir. Türkiye’de 1 sıradadır.
Zeytin: Kıyı kesiminde yetiştirilir.
Göller Yöresinde: Ananas, Haşhaş, Gül
ve Şekerpancarı yetiştirilir.
Seracılık: Akdeniz Bölgesi ilk sırada
yer alır.
Sebzecilik: Mersin ve Antalya
çevresinde turfanda sebze yetiştirilir.
Bölgenin hayvancılığı fazla
gelişmemiştir. Genelde yaylacılık faaliyetiyle birlikte yapılır.
Sığır, Koyun ve Kıl Keçisi yetiştirilir.
YER ALTI ZENGİNLİKLERİ:
Krom:
Adana, Denizli ve Muğla’da (Türkiye’de 1.)
Barit:
Antalya, İçel ve Konya’da (Türkiye’de 1.)
Boksit
(Alüminyum): Antalya, Konya, Adana ve Hatay (Türkiye’de 1.)
Kükürt:
Isparta-Keçiborlu
Demir:
Adana ve İçel
Amyant:
Hatay-İskenderun
Manganez:
Adana, Muğla ve Burdur
Petrol:
Adana
ENDÜSTRİ:
Adana Bölümünde: Dokuma, Tütün, Gıda,
Kimya, Tarım Araçları, Çimento, Madeni Eşya, Tuğla, Ataş-Mersin’de
Ataş Petrol Rafinerisi, ve Mersin Limanı bulunmaktadır.
Antalya Bölümünde: Ferro Krom, Yağ, Gülyağı, Çimento, Tuğla, Tarım
Araçları, Halıcılık, faaliyeti yapılmaktadır.
TURİZM:
Burdur’da İnsuyu Mağarası, Alanya’da
Damlataş Mağarası, Tarsus’ta Yedi Uyuyanlar Mağarası, Mersin’de
Cennet ve Cehennem Obruğu, Plajları bulunmaktadır.
NÜFUS
VE YERLEŞMESİ:
Nüfusu 2000 sayımına göre 8.7
milyondur. Nüfus yoğunluğu Km2’ye 71 kişidir. Bu Türkiye
ortalamasının altındadır. (Türkiye ortalaması Km2’ye 83 kişi).
Kentsel nüfus % 60’tır (Türkiye ortalaması %65). Nüfus artış hızı
%o 22’dir (Türkiye ortalaması %o 18.3)
Fakat tarım alanlarının ikliminde
uygun olması nedeniyle verimli olması nüfusun bu alanlara
toplanmasına neden olmuştur. Bunun yanında Toroslar ve Platolarda
nüfus çok seyrektir. Bölge nüfusun %70’i Adana Bölümüne
toplanmıştır.
BÖLGENİN GENEL ÖZELLİKLERİ:
Ø
Yüzölçümü bakımından % 15 ile 4. Sıradadır.
Ø
Orman bakımından % 21 ile 2. Sıradadır. Ama Maki
olduğu için ekonomik değeri yoktur
Ø
iklimin etkisi ile orman yangınları çok görülür.
Ø
Ekili-Dikili alanlar bakımından % 18 ile 5.
Sıradadır.
Ø
Dağların uzanış yönü nedeniyle Boyuna Kıyı Tipi
görülür.
Ø
Ekonomisi tarıma dayanır ve Sanayi 2. Sırada
gelir.
Ø
Sanayi bakımından Türkiye’de 3. Sırada gelir.
Ø
Susam, yerfıstığı, turunçgiller, muz, gül ve soya
fasülyesi üretiminde Türkiye’de ilk sırada gelir.
Ø
İklimi nedeniyle tropikal bir bitki olan muz
sadece bu bölgede yetiştirilir.
Ø
Karstik Yer şekillerine en çok bu bölgede
yetiştirilir.
Ø
Kışları en ılık bölgemizdir.
Ø
Üçüncü büyük Kapalı Havzamız olan Göller Yöresi
Antalya Bölümünde yer alır.
Ø
Çukurova en büyük delta ovamızdır ve Seyhan ve
Ceyhan Nehirleri tarafından oluşturulmuştur.
Ø
İklim sayesinde yılda birden fazla ürün
alınabilmektedir.
Ø
Sıcaklık ve buharlaşma nedeniyle en tuzlu
denizimiz Akdeniz’dir.
Ø
Kışları en kısa süren bölgemizdir.
Ø
Sebze ve Meyvenin en erken olgunlaştığı
bölgemizdir.
Ø
Don olaylarının en az olduğu bölgemizdir.
Ø
Mevsimlik işçi göçünün en fazla olduğu bölgemizdir.
Ø
Göl bakımından en zengin bölgemizdir.
Ø
Platolarında nüfus çok seyrektir.
Ø
Toroslar ulaşımı olumsuz yönde etkiler.
Ø
Yıl içinde gölge uzunluğunun en kısa olduğu
Ø
Güneşlenme süresinin en fazla olduğu bölgedir.
Ø
Derece ortalama sıcaklık ile en sıcak bölgemizdir.
GÜNEY DOĞU ANADOLU BÖLGESİ
KONUMU, SINIRLARI VE KOMŞULARI:
Ülkemizin güney doğusunda yer alan bölge nüfus ve yüzölçümü en
küçük bölgemizdir. Akdeniz, Doğu Anadolu Bölgeleriyle, Suriye ve
Irak Devletleriyle komşudur.
Gerçek Yüzölçümü 59.176 km2’dir. Alan
bakımından ülkemizin % 7,5’ini kaplar en küçük bölgemizdir.
Nüfusu 2000 sayımına göre 6.6
milyondur. Nüfus yoğunluğu Km2’ye 112 kişidir. Bu Türkiye
ortalamasının üstündedir (Türkiye ortalaması Km2’ye 83 kişi)
BÖLÜMLERİ:
1.Dicle Bölümü 2.Orta Fırat Bölümü
YERYÜZÜ ŞEKİLLERİ:
Dağları ve
Düzlükleri: Bölgenin yüzey şekilleri sadedir.
Genellikle platolarla ve ovalarla kaplıdır. Yer şekilleri tarıma
elverişlidir. Batıdan doğuya gidildikçe yükseklik artar. İki
bölümün ortasında Karacadağ Sönmüş Volkan dağı bulunur. Bu
bölgenin tek ve en yüksek dağıdır. Dicle Bölümünde Gaziantep ve
Şanlıurfa Platoları vardır. Orta Fırat Bölümünde Diyarbakır
Havzası ve Mardin Eşliği (Yüksek bir düzlüktür.) vardır.
Akarsuları Ve
Gölleri: Fırat ve kolları Göksu ve Nizip, Dicle ve kolları Botan, Garzan
ve Batman kolları başlıca akarsularıdır.
Bölgede doğal göl yoktur.
Akarsularının hidroelektrik gücü fazladır. Bu nedenle bir çok
baraj gölü vardır. Fırat Nehri’nin üzerinde Atatürk, Karakaya,
Hancağız Baraj Gölleri, Dicle nehri üzerinde Kıralkızı, Ilısu,
Cizre Baraj Gölleri.
İLİM VE BİTKİ ÖRTÜSÜ:
Bölgenin batısında Akdeniz ikliminin
etkileri hissedilir. Yazları sıcak ve kurak geçer. Fakat kışları
Akdeniz Bölgesine göre daha serindir. Bu bölümde don ve karada
rastlanır. Yağışların çoğu kışın düşer. Yıllık yağış 500-600
mm’dir. Yağışın az olmamasına rağmen sıcaklık ve güneyden esen
çöl rüzgarları yüzünden buharlaşma meydana gelir ve bu da
kuraklığa sebep olur. Ülkemizin en yüksek sıcaklıkları bu
bölgede ölçülür. Tarımda sulama ihtiyacı çok olur. Bölgenin
doğusuna gidildikçe deniz etkilerinden uzaklaşılır ve yükseklik
artar, sıcaklıklar düşer. Kar ve don olayları daha çok görülmeye
başlar.
Bölgenin alçak kesimlerinde ve
batısında bozkır görülür. Dağ yamaçları, yüksek yerler ve akarsu
kenarlarında orman ve çalılık ağaçlara da rastlanır.
TARIM VE HAYVANCILIK:
Bölgenin ekonomisi tarıma dayanır.
Ülke ekonomisine katkısı da bu alandadır. Tarıma elverişli tarım
alanları ve düzlüklere sahip olmasına rağmen yaz kuraklığı ve
sulama ihtiyacı nedeniyle tarım zorlaşır. GAP Projesinin
yapılması ile birlikte artan sulama imkanları bölgenin tarımını
artırmaya başlamıştır.
Bölgenin tarıma karasal iklim
ürünlerine daha çok elverişlidir. En çok yetiştirilen ürünler
şunlardır.
Mercimek: Türkiye üretiminde ilk
sırada yer alır.
Buğday, Keten, Pamuk, Çeltik (Pirinç),
Nohut ve Susam yetiştirilen bazı ürünlerdir.
Gaziantep Platosunda Antepfıstığı,
Zeytin ve Üzüm yaygıdır.
Siirt’te Antepfıstığı üretimi
başlamıştır.
Akarsu kenarlarındaki sulanabilen
ovalarda sebze ve meyvede (Başta Karpuz olmak üzere)
yetiştirilmektedir.
Bölgede platolar ve bozkırlar çok
görüldüğü için küçükbaş Hayvancılık (Koyun, Keçi) çok yapılır. Keçi
daha çok yüksek alanlarda yaygındır. Bu sayede bölgede hayvansal
ürünler ticareti de yapılmaktadır.
YER ALTI KAYNAKLARI:
Fosfat: Mardin-Mazıdağı, Doğalgaz:
Mardin-Çamurlu
Petrol: Batman- Beşiri ve Batman,
Siirt-Kurtalan-Baykan ve Barzan, Adıyaman-Kahta ve Diyarbakır.
Linyit: Adıyaman-Gölbaşı, Manganez:
Kilis
NÜFUS VE YERLEŞME:
Nüfusu 2000 sayımına göre 6.6
milyondur. Nüfus yoğunluğu Km2’ye 112 kişidir. Bu Türkiye
ortalamasının üstündedir (Türkiye ortalaması Km2’ye 83 kişi).
Yoğunluk bakımında en yoğun 2. bölgedir. Nüfus artış hızı %o
25’tir (Türkiye %o 18.34). Bölgede kentsel nüfus % 62’dir (Türkiye
ortalaması %65). Bölgede toplu yerleşme ve kerpiç evler yaygındır.
Nüfus batı kesiminde, dağ etekleri ve akarsu boylarında
yoğunlaşmıştır.
TURİZM:
Adıyaman-Nemrut Dağı, Şanlıurfa- Balıklı Göl ve Tarihi Eserler.
TÜRK EKONOMİSİNE KATKISI:
Türkiye Petrolünün 1/7’si bu bölgeden sağlanır. Geri kalanı dış
ülkelerden ithal edilir. Batman’da Petrol Rafinerisi vardır. GAP
Projesinin bitirilmesi ile tarımdaki su ihtiyacı karşılanacak ve
bölge ekonomisi daha zenginleşecektir. Bunun ülke ekonomisine
büyük katkısı olacaktır.
BÖLGENİN
GENEL ÖZELLİKLERİ:
Ø
Alan bakımından en küçük bölgedir.
Ø
Nüfus bakımından sonuncu olmasına rağmen alanı
küçük olduğu için yoğunluk fazladır.
Ø
Orman bakımından % 1 ile son sırada yer alır.
Ø
Ekili-Dikili alan bakımından % 20 ile 4. Sıradadır.
Ø
Ekonomisi tarıma dayanır. Hayvancılık 2. Sırada yer
alır.
Ø
Antepfıstığı, mercimek ve karpuz üretiminde ilk
sırada yer alır.
Ø
Fosfat ve Petrol üretiminde ilk sıradadır.
Ø
Buharlaşma ve yaz kuraklığının en fazla olduğu
bölgedir.
Ø
Hiç doğal gölü yoktur.
Ø
En yüksek yeri Karacadağ Sönmüş Yanardağıdır.
Ø
GAP Projesi bölgede halen sürmektedir.
Ø
Türkiye’nin en büyük ve önemli baraj gölleri
bölgede yer alır.
DOĞU ANADOLU
BÖLGESİ
KONUMU, SINIRLARI VE KOMŞULARI:
Ülkemizin doğusunda yer alan bölge
kabaca üçgene benzer. Marmara ve Ege Bölgeleri hariç her bölge
ile komşudur. Suriye hariç bütün doğu komşularımızla sınırı vardır.
Alanı 165.436 Km2’dir. Bu gerçek
alanı ile ülkemizin %21’ini kaplar ve en büyük bölgemizdir.
Nüfusu 2000 sayımına göre 6.1
milyondur. Nüfus yoğunluğu Km2’ye 37 kişidir. Bu Türkiye
ortalamasının çok altındadır. (Türkiye ortalaması Km2’ye 83 kişi)
BÖLÜMLERİ:
1.Yukarı Fırat Bölümü
2.Yukarı Murat Van Bölümü
3.Erzurum-Kars Bölümü
4.Hakkari Bölümü
YERYÜZÜ ŞEKİLLERİ:
Dağları:
En
yüksek bölgemizdir. Ortalama yükseltisi 2000-2200 metredir. Bölgede
dağlar üç sıra halinde uzanır.
Kuzeyde: Çimen, Kop, Esence, Karasu,
Allahuekber Dağları
Ortada: Mercan (Munzur), Karasu-Aras
Dağları
Güneyde: Güneydoğu Toroslar ve Buzul
(Cilo) Dağları bulunmaktadır.
Van Gölünün kuzeyinde volkanik
dağlar vardır. Bunlar Ağrı, Tendürek, Aladağ, Süphan, Nemrut
Dağlarıdır.
Düzlükleri:
Kıvrım dağları arasında çöküntü ovaları vardır. Bu ovalar:
Elbistan, Malatya, Elazığ, Bingöl, Muş, Van, Başkale, Hakkari,
Yüksekova güneydekilerdir. Kuzeyde ise Erzincan, Tercan, Aşkale,
Erzurum, Pasinler, Horasan, Kağızman ve Iğdır vardır. Tunceli ve
Erzurum-Kars Platoları da diğer düzlüklerdir.
Akarsuları:
Karasu ve Murat
birleşerek Fırat Nehrini oluşturur. Bu nehir Dicle Nehri ve
onunla birleşen Büyük Zap Kolu ile yabancı topraklara giderek
Basra Körfezinden denize dökülmektedir. Aras ve Kura nehirleri de
yine başka topraklara giderek Hazar Denizine dökülmektedir. Bu
akarsuların yüzey şekilleri ve engebe nedeniyle hidroelektrik
enerji üretme güçleri fazladır.
Gölleri:
Van
Gölü ülkemizin en büyük gölüdür ve suyu sodalıdır. Bölgenin
diğer gölleri şunlardır: Erçek, Nazik, Çıldır, Hazar ( Tektonik
Göllerdir), Balık, Haçlı, Nemrut (Krater Gölleri), ve Akgöl.
Ayrıca bölgede
Keban ve Karakaya Baraj Gölleri de bulunmaktadır.
Değerlendirme:
Bölgeye Yurdumuzun çatısı diyebiliriz. Bölgeyi kaplayan yüksek
dağlar bölgenin her özelliğini yakından etkilemektedir. Dağlar
doğudan batıya uzandığı için kuzey-güney doğrultusunda ulaşım zordur.
Tarım alanları azdır iklimi çok serttir. Tarım ürünleri çeşitli
değildir. Sanayi ve ticareti de gelişmemiştir.
İKLİM VE BİTKİ ÖRTÜSÜ:
Bölgenin iklimine yükselti ve karasallık hakimdir. Sert karasal
iklim yaşanır. Kışları uzun, soğuk ve kar yağışlıdır. Don olayı
çok görülür. Yazları sıcak, kurak ve kısadır. En fazla yağış
ilkbaharda görülür. Erzurum-Kars Bölümünde ise yazın
görülür.Günlük ve yıllık sıcaklık farkları fazladır. Yıllık yağış
miktarı 500-600 mm dir. Buharlaşma az olduğu için bu yeterlidir.
Yıllık sıcaklık 5-6 derecedir ve en soğuk bölgedir. Bölgeye
kuzey rüzgarları (Poyraz) hakimdir. Bölgenin doğal bitki örtüsü
bozkır (Step)’tir. Dağ yamaçlarında bozulmuş orman ve dağların
yükseklerinde dağ çayırlarına rastlanır.
TARIM VE
HAYVANCILIK:
Yükselti ve engebeli yer şekilleri
nedeniyle tarım alanları azdır. Tarım en çok güneydeki çöküntü
ovalarında yapılır. Bölgede en çok arpa ve buğday yetiştirilir.
Bitlis, Malatya, Elazığ’da Şekerpancarı; Iğdır’da Pamuk; Malatya’da
Kayısı (1.); yetiştirilir. Patates ve lahana diğer ürünlerdir.
Sıcaklık çok düşük olduğu için sebze üretimine en az elverişli
bölgemizdir.
Kars ve Bitlis’te arıcılık yapılır.
Türkiye bal üretiminin % 20’si buradan sağlanır.
Bölgede tarım alanları az otlak ve meralar fazla olduğu için
hayvancılık en önemli faaliyettir. Yüksek yerlerde büyükbaş,
çöküntü ovalarda küçükbaş hayvancılık yaygındır. Bölge halkının %
80’i tarım ve hayvancılıkla uğraşır.
YER ALTI ZENGİNLİKLERİ:
Demir: Sivas-Divriği, Malatya-Hekimhan
ve Hasançelebi (1.) ; Krom: Diyarbakır-Ergani, Elazığ-Guleman-Alacakaya
(1.); Bakır: Elazığ-Maden; Malatya-Pötürge (2.); Kalay: Elazığ ve
çevresinde; Kurşun-Çinko: Elazığ-Keban, Malatya-Darende; Oltu Taşı:
Erzurum-Oltu (1.); Linyit: K.Maraş-Afşin-Elbistan; Erzurum-Aşkale;
Barit: Muş, K.Maraş-Elbistan; Amyant (Asbest): Erzincan-İliç; Kayatuzu:
Kars-Kağızman, Erzurum,Ağrı,Iğdır;
ENDÜSTRİSİ:
Fazla gelişmemiştir. Olanlarda tarıma
dayanır. Bir çok ilde et kombinaları vardır. Et üretimimizin %
25’i bu bölgeden sağlanır.Malatya ve Bitlis’te sigara, Elazığ’da
gübre, Erzurum ve Malatya’da deri sanayisi bulunmaktadır. Bir
çok ilde şeker ve çimento fabrikası da bulunmaktadır. Malatya ve
Erzincan’da dokuma ve iplik fabrikası vardır. Keban’da simli
kurşun işletmeleri, Divriği’nde Demir-Çelik Fabrikası, Elazığ’da
Ferro-Krom Fabrikası vardır.
Kahramanmaraş’ta Afşin, Elbistan ve
Sivas Kangal’da termik santral bulunmaktadır.
NÜFUS VE YERLEŞME:
Nüfusu 2000 sayımına göre 6.1
milyondur. Nüfus yoğunluğu Km2’ye 37 kişidir. Bu Türkiye
ortalamasının çok altındadır. (Türkiye ortalaması Km2’ye 83 kişi)
Yoğunluk bakımında en az bölgedir.
Yani nüfusu en seyrek bölgemizdir.
Nüfus çöküntü ovalarında toplanmıştır. Toplu yerleşme
görülür.Nüfusun % 48’i kırsal kesimde yaşar ve tarım ve
hayvancılıkla uğraşır. Nüfus artış hızı %o 14 ile Karadeniz’den
sonra en az bölgedir (Türkiye ortalaması %o 18.34). Sanayisi çok
az olduğu için Karadeniz Bölgesinden sonra en çok göç veren
bölgemizdir. Malatya, Erzurum ve Elazığ en kalabalık illeridir.
TÜRKİYE EKONOMİSİNE KATKISI:
Bölgenin sanayisi ve tarımı geridir.
Ekonomimize katkısı daha çok hayvancılık alanındadır. Hayvan
ürünlerinin ekonomimize katkısı % 25’tir.
TARİHİ ÖNEMİ:
Erzurum Kongresi bu bölgede
yapılmıştır.
BÖLGENİN GENEL ÖZELLİKLERİ:
Ø
En büyük bölgemizdir. Ülkemizin % 21’ini kaplar.
Ø
Nüfus yönünden 6., yoğunluk yönünden 7. sıradadır.
Ø
Orman bakımından % 7 ile 6. sıradadır.
Ø
Ekili-Dikili arazi bakımından % 10 ile sonuncudur.
Ø
En fazla enleme sahip bölgedir.
Ø
Sanayisi en geri bölgedir.
Ø
Ekonomisi ve ülke ekonomisine katkısı hayvancılık
alanındadır.
Ø
Kayısı üretiminde Malatya 1. sıradadır.
Ø
En zengin yer altı kaynakları Yukarı Fırat
Bölümünde yer almaktadır.
Ø
‘2000-2200 metre ile en yüksek bölgedir.
Ø
Göl yönünden zengindir hatta en büyük göle
sahiptir (Van Gölü)
Ø
En çok göç veren 2. bölgedir.
Ø
Tarım ürünlerinin en geç olgunlaştığı bölgedir.
Ø
En soğuk ve kışları en uzun bölgedir.
Ø
Hidroelektrik üretiminde 1. tüketiminde 7.
sıradadır.
Ø
Günlük ve yıllık sıcaklık farkının en fazla
olduğu bölgedir.
Ø
Turizm gelirleri en az ve ulaşımı en kötü
bölgedir.
İÇ ANADOLU BÖLGESİ
KONUMU, SINIRLARI VE KOMŞULARI:
Doğu Anadolu’dan sonra 2. büyük
bölgemizdir. Anadolu Yarımadasının ortasında yer alır. G.Doğu
Anadolu Bölgesi hariç her bölgeyle komşudur. Alanı 163.057 Km2
dir. Ülkemizin % 20’sini kaplar.
Nüfusu 2000 sayımına göre 11.6
milyondur. Nüfus yoğunluğu Km2’ye 71 kişidir. Bu Türkiye
ortalamasının altındadır. (Türkiye ortalaması Km2’ye 71 kişi)
BÖLÜMLERİ:
1.Konya Bölümü
2.Yukarı Sakarya Bölümü
3.Orta Kızılırmak Bölümü
4.Yukarı Kızılırmak Bölümü
YERYÜZÜ
ŞEKİLLERİ:
Dağları:
Yer şekilleri sadedir. Engebeli arazi fazla olmadığı için arazi
ulaşıma uygundur. Ortalama Yükselti 800-1000 metredir. Bölgenin en
yüksek yeri doğu bölümüdür. Kıvrım dağları da bu bölümde yer
alır. Akdağlar, Hınzır Dağları, Tecer Dağları, Yıldız Dağları bu
kıvrım dağlarıdır. Bölgenin güneyinde volkanik dağlar
vardır.Bunlar Erciyes Dağı (3917 m en yüksek yeri), Melendiz,
Hasandağı, Karacadağ, Karadağ’dır.
Platoları:
Haymana, Cihanbeyli, Obruk, Bozok (Kızılırmak), Yazılıkaya, (Bayat),
Uzunyayla platoları vardır.
Ovaları:
Konya Ovası (Türkiye’nin en büyük ovası), Ereğli, Aksaray, Sakarya,
Eskişehir, Ankara, Kayseri ve Develi Ovaları
Akarsuları:
Kızılırmak, Sakarya, Porsuk Çayı, Delice Irmağı.
Gölleri:
Bölgenin güneyinde kapalı havzalar vardır. Tuz Gölü (2.Büyük
Gölümüz), Akşehir, Eber, Ilgın (Çavuşçu), Tuzla, Seyfe, Mogan, Sultan
Sazlığı vardır. Sakarya Nehri üzerinde Sarıyar ve Gökçekaya;
Kızılırmak Nehri üzerinde de Hirfanlı ve Kesikköprü baraj gölleri
vardır.
İKLİM
VE BİTKİ ÖRTÜSÜ:
Bölge dağlarla çevrili olduğu için
yazları sıcak ve kurak, kışları soğuk ve kar yağışlıdır. Don
olayları çok görülür. En az yağış alan bölgedir. Ortalama yağış
400 mm’dir. Bunun en önemli sebebi bölgenin dağlarla çevrili
olmasıdır. Doğal bitki örtüsü bozkırdır. Bölgede özellikle
doğudaki dağlık alanlarda ormanlara da rastlanır. Orman bakımından
% 9 ile 5. sıradadır. Akarsu boylarında kavakçılıkta yapılır.
TARIMI NE HAYVANCILIK:
Bölgenin ekonomisi tarıma dayanır.
Ekili-dikili alanlar bakımından Marmara Bölgesinden sonra 2.
sırada yer alır (% 27). Çalışan nüfusun büyük bölümü tarımda
çalışır. Fakat tarımın en önemli sorunu sulama ihtiyacıdır.
Bölgede en çok üretilen ürün buğdaydır. Diğer ürünler
şekerpancarı ( şeker fabrikaları bölgede fazladır.), Üzüm, Mercimek,
Yulaf, Çavdar, Ayçiçeği, Haşhaş, çeşitli meyveler ve sebzelerdir.
Bölgede küçükbaş hayvancılık yaygın
olarak yapılır. Ankara çevresinde tiftik keçisi, Sivas ve Konya
çevresinde koyun çok yetiştirilir.
YER ALTI ZENGİNLİKLERİ:
Krom: Eskişehir-Mihalıççık, Kayseri ve
Sivas. Kayatuzu: Kırşehir, Çankırı, Nevşehir, Yozgat. Linyit:
Sivas-Kangal. (Burada bir de termik santralde bulunmaktadır.)Demir:
Kayseri-Develi, Sivas-Kangal, Ankara-Haymana. Toryum:
Eskişehir-Sivrihisar. Çinko: Konya-Bozkır, Niğde-Bor (Türkiye’de 2.
sırada). Lületaşı: Eskişehir (Türkiye’de ve Dünya’da 1.). Volfram:
Kırıkkale-Keskin, Niğde (Türkiye’de 2. sırada).
ENDÜSTRİSİ:
Sanayi Yukarı Sakarya Bölümünde
gelişmiştir.
Eskişehir: Lokomotif, besin, motor,
çimento, inşaat, malzemeleri, şeker, et deri sanayisi vardır.
Ankara: Dokuma, besin, tarım araçları,
çimento, alkollü içki, mobilya, selüloz, kağıt, karton, deri ve et
sanayisi vardır.
Konya: Tarım araçları, besin, motor,
çimento, süt ürünleri, inşaat malzemeleri, selüloz, kağıt ve şeker
s.
Kayseri: Halıcılık, meyve suyu, pamuklu
dokuma, pastırma ve sucuk sanayisi.
Kırıkkale: Silah sanayi, Orta Anadolu
Rafinerisi.
Sivas: Besin, Yem, Çimento, demir-çelik, et entegre, demiryolları
bakım ve onarım tesisleri vardır.
NÜFUSU VE YERLEŞMESİ:
Nüfusu 2000 sayımına göre 11.6
milyondur. Nüfus yoğunluğu Km2’ye 71 kişidir. Bu Türkiye
ortalamasının altındadır. (Türkiye ortalaması Km2’ye 83 kişi).
Nüfus artış hızı %o 16’dır (Türkiye ortalaması %o 18.34).
Nüfusun % 69’u kentte yaşar (Türkiye
ortalaması % 65). Yukarı Sakarya Bölümü en yoğun nüfuslu alandır.
Nüfus genellikle bölgenin çevresindeki dağ eteklerindeki ovalara
yoğunlaşmıştır. Ülkemizin başkenti ve 2.büyük kenti Ankara
bölgede yer almaktadır.
TÜRKİYE
EKONOMİSİNE KATKISI:
Ekonomisinde tarım hakim faaliyettir. Bölge yurdumuzun tahıl
ambarıdır. Yurdumuzda Buğday (%35), Arpa (%45), Şekerpancarı (%40),
Baklagiller (%30), Meyvecilik (%20) oranında yapılır. Bölgede Ankara,
Eskişehir, Konya, Kayseri, Kırıkkale ve Sivas gibi sanayi kentleri
vardır. Türkiye Endüstri üretiminin % 15’i bu bölgemizden
sağlanmaktadır. Bölgenin turizm gelirleri de fazladır.
TARİHİ
ÖNEMİ:
Sivas Kongresi Sivas kentinde yapılmıştır. Ankara’da da ilk TBMM
açılmıştır. Bu tarihten sonra Milli Mücadelenin merkezi olmuştur.
BÖLGENİN GENEL
ÖZELLİKLERİ:
Ø
En fazla nadasa bırakılan bölgedir.
Ø
En büyük kapalı havzamız buradadır (Tuz Gölü)
Ø
En tuzlu gölümüz %o ile Tuz Gölüdür.
Ø
Lületaşının tek çıkarıldığı yer Eskişehir’dir.
Ø
Karstik şekillere en çok rastlanan 2.bölgemizdir. (Sivas, Çankırı)
Ø
İklimden dolayı kerpiç en çok kullanılan yapı malzemesidir.
Ø
Ulaşımı yeryüzü şekilleri sayesinde çok uygundur.
Ø
En az yağış alan bölgemizdir
Ø
Ortalama yükseltisi 1000 metredir. En yüksek yeri Erciyes Dağıdır.
Ø
Küçükbaş hayvan sayısı en fazla olan bölgedir.
Ø
Nüfus bakımından 2. olmasına rağmen alanı büyük olduğu için
yoğunluk azdır.
Ø
Tek uçak fabrikamız Eskişehir’dedir.
Ø
Ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayanır.
Ø
İklimi sert ve karasaldır.
Ø
Kentleşme oranı düşük, kırsal yerleşme topludur.
Ø
Yaz kuraklığının erken başlaması sebze üretimini olumsuz yönde
etkiler.
Ø
Bölgede endüstri bitkilerinden şekerpancarı, tahıllardan buğday
çok yetiştirilir.
Ø
En uzun akarsuyumuz Kızılırmak nehrinin büyük kısmı bölgededir.
ANA SAYFA
|
Coğrafyam.org